monchayngonhanoi

Rằm tháng Giêng hay còn gọi Tết Nguyên Tiêu là ngày rằm rất quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân Việt Nam, cần phải chuẩn bị đầy đủ. Vậy ý nghĩa rằm tháng Giêng, thời gian, cần những món ăn và văn khấn như thế nào? Mời các bạn cùng tham khảo bài viết dưới đây.

1Ý nghĩa của mâm cỗ cúng rằm tháng giêng

Ngày rằm tháng Giêng (15/1 Âm lịch), ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới, theo tục xưa gọi là: Tết Nguyên Tiêu. Năm 2019 này, rằm tháng Giêng rơi vào ngày 19/2 Dương lịch.

Vào ngày này người Việt Nam thường đi lễ Chùa, lễ Phật để cầu mong cho sự bình yên, khỏe mạnh quanh năm. Đây là lễ tiết quan trọng trong năm nên ông bà ta có câu: "Lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng".

Tùy vào điều kiện kinh tế và phong tục tập quán mà mâm cỗ cúng rằm tháng Giêng mỗi gia đình, mỗi vùng miền có thể khác nhau nhưng đều là để thể hiện tấm lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với ông bà, tổ tiên, Phật thánh, Thố công, thần tài và cầu mong một năm an lành, may mắn.

2Mâm cỗ cúng Phật rằm tháng Giêng

Mâm cúng ngày rằm tháng Giêng cũng phải có đầy đủ các vị trong ẩm thực. Vị mặn của nước chấm, vị cay của ớt, vị chua của dưa hành, vị ngọt của bánh. Khi cúng, mâm cỗ phải đủ đầy, cầu mong yên ấm an lành, nhiều tài lộc để xua đi những đen đủi có thể đến trong năm mới.

Dưới đây là một số món ăn thường gặp trong mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng tỏ lòng biết ơn với ông bà, tổ tiên, Phật thánh và cầu mong một năm an lành, may mắn, phát tài, phát lộc bạn có thể tham khảo:

Bánh chưng

Món ăn đầu tiên góp mặt trong mâm cúng Tết Nguyên tiêu – Rằm đầu tiên của năm mới là bánh chưng. Bánh chưng tượng trưng cho trời, như một lời cầu vạn sự được vuông tròn trong năm mới.

Xôi gấc

Đĩa xôi gấc trong mâm cúng ông bà tổ tiên ngày rằm đầu tiên của năm mới sẽ giúp cho mâm cỗ được nổi bật hơn. Không những thế màu đỏ của xôi gấc còn mang ý nghĩa của sự may mắn, mọi điều tốt đẹp.

Xem thêm: Cách nấu xôi gấc dẻo mềm, thơm ngon.

Hoa quả

Không chỉ riêng ngày rằm tháng Giêng mà tất cả các ngày lễ trong năm, hoa tươi và một đĩa ngũ quả là thứ không thể thiếu trên bàn thờ cúng tổ tiên. Tùy theo từng vùng miền mâm ngũ quả có sự khác nhau. Trên mâm ngũ quả của người miền Nam thường gồm mãng cầu Xiêm, dừa, đu đủ, xoài, sung, với ý nghĩa “cầu sung túc vừa đủ xài”.

Còn mâm ngũ quả người miền Bắc hầu hết các loại quả đều có thể bày lên nhưng chuối là luôn là thức quả không thể thiếu. Bởi vì theo quan niệm truyền thống, những quả chuối bày lên mâm ngũ quả cong lên ôm lấy mang ý nghĩa đùm bọc.

Gà luộc

Gà không chỉ là lễ vật dễ kiếm, dễ chế biến, mà hình ảnh gà trống còn chứa đựng nhiều ý nghĩa tốt đẹp. Gà không chỉ là món ăn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày mà trong các ngày lễ Tết, đây cũng là món ăn không thể thiếu.

Xem thêm: Cách luộc gà ngon, vàng ruộm và không bị nứt da.

Bánh trôi, bánh chay

Bánh trôi bánh chay (chè trôi nước) cũng là món không thể thiếu trong mâm cỗ cúng Rằm. Theo quan niệm của người Việt, việc cúng bánh trôi bánh chay là mong muốn cho mọi việc quanh năm sẽ được trôi chảy, thông suốt.

Chân giò

Trong phong tục cổ truyền của người Việt, chân giò lợn là một thức quan trọng trong mâm cúng. Chân giò lợn khi cúng bằng tiếng Hán Việt gọi là trư túc. Nhưng “trư” (lợn) đồng âm với “chư” (mọi thứ), còn “túc” (chân) còn có nghĩa là “sung túc, no đủ”.

Việc cúng chân giò lợn có thể được hiểu là mong muốn cho năm mới được đầy đủ, sung túc hơn. Song vì món chân giò lợn đòi hỏi nhiều thời gian và công sức chế biến nên giờ đây, nhiều gia đình đã thay món chân giò lợn bằng giò chả.

Với mâm cúng gia tiên, người miền Nam còn bổ sung thêm món thịt kho tàu và canh khổ qua với hy vọng năm mới nhiều niềm vui, hạn phúc, may mắn.

** Mâm cỗ cúng Phật bạn có thể tham khảo:

- Xôi đỗ xanh/ xôi gấc/ xôi vò.

- Một đĩa xào chay tổng hợp.

- Hoa quả.

- Giò lụa chay.

- Nem chay rán.

- Đậu đũa luộc.

- Canh nấm/ Canh rau củ chay.

- Gỏi/ Nộm chay.

- Bánh trôi nước.

Cỗ chay trong mâm lễ cúng Phật có thể làm nhiều món, ngoài ra, trên mâm cỗ nên sử dụng các món ăn với màu sắc tượng trưng cho ngũ hành. Màu đỏ tượng trưng cho hành hỏa, xanh của hành mộc, đen của hành thổ, màu trắng của hành thủy, màu vàng hành kim. Ăn cơm chay là một cách hướng tới sự cân bằng, thanh thản trong tâm hồn.

** Mâm cỗ cúng gia tiên bạn có thể tham khảo:

- Gà luộc.

- Xôi đỗ hoặc bánh chưng.

- Canh măng xương/ Canh của quả nấu xương/ Canh miến thịt.

- Đĩa thịt xào tổng hợp.

- Chả giò.

- Nem rán.

- Đĩa nộm/ hành muối.

Những món ăn trong mâm cỗ cúng Gia Tiên cũng thể hiện những ước mong riêng của người Việt. Bánh chưng tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở của muôn loài; thịt lợn đã chế biến thuộc về âm, dưa hành rau củ thuộc về dương, âm dương hài hòa tượng trưng cho sự phát triển.

Ngoài ra trong mâm cỗ còn có thể có thêm cơm tẻ là lương thực hàng ngày. Mâm cỗ có nếp có tẻ, có âm dương đẩy đủ để sinh sôi nảy nở. Bát nước chấm đặt giữa mâm hình tròn tượng trưng cho trời đất vũ trụ, kết nối cổ kim.

Các vật phẩm khác như:

- Hương hoa vàng mã.

- Đèn nến.

- Trầu cau.

- Rượu.

Nếu điều kiện kinh tế hạn hẹp, chúng ta chỉ cần pha một ấm trà, vài chén rượu, hoa quả, mấy nén nhang với lòng thành kính.

3Văn khấn Tết nguyên tiêu (Rằm tháng Giêng) tại nhà

4Những kiêng kỵ tránh gặp phải trong ngày rằm tháng Giêng theo quan niệm dân gian

- Tránh đánh vỡ, làm hỏng đồ đạc trong nhà.

- Không để thùng gạo trong nhà lộ đáy.

- Kiêng câu cá vào ngày này.

Công dụng của ăn chay từ lâu đã không còn xa lạ đối với chúng ta. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết như thế nào là ăn chay đầy đủ và đúng cách? Hay cách ăn chay ra sao để cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho sức khỏe?

1 Tiêu chí đánh giá ăn chay đúng cách?

Cung cấp đủ dinh dưỡng cho cơ thể

Người ăn chay chủ yếu sử dụng các món ăn có nguồn gốc thực vật, vì vậy phải đảm bảo duy trì một chế độ ăn có đủ các dinh dưỡng thiết yếu như các loại thực phẩm chay khô, chay tươi,… các chất cần thiết như sắt, canxi, vitamin B12 và nhiều chất khác. Để đáp ứng được yêu cầu này, thực đơn ăn chay đầy đủ và đúng cách phải thường xuyên được bổ sung, thay thế. Bên cạnh đó, người ăn chay cũng phải đảm bảo dùng bữa đúng giờ, không bỏ nữa, không gộp bữa… để hấp thu dinh dưỡng tốt nhất.

Đảm bảo khẩu phần ăn chay hợp lý

Đây cũng là một yếu tố để đánh giá ăn chay đầy đủ và đúng cách. Khẩu phần ăn chay hợp lý cần đa dạng về món ăn, tránh kết hợp các món kỵ nhau, đồng thời nên hạn chế dùng món chay giả mặn, đồ ăn chế biến sẵn…

Áp dụng các cách chế biến món ăn lành mạnh

Một tiêu chí nữa để đánh giá ăn chay đầy đủ và đúng cách là cách chế biến. Những phương pháp nấu ăn lành mạnh được các chuyên gia khuyến khích nên dùng là luộc, hấp, trần,… Bên cạnh đó, bạn cũng nên hạn chế sử dụng những kiểu chế biến thiếu lành mạnh, dùng nhiệt độ cao và nhiều dầu mỡ như nướng, hun khói, xào, rán…

2Lợi ích của việc ăn chay

Các nhà y học Đông Tây đều công nhận đồ ăn chay là nhẹ nhàng, tinh khiết, dễ tiêu hóa và có nhiều sinh tố lành mạnh, và cho rằng nhờ không ăn thịt, cá…nên giảm số lượng chất béo bão hòa. Do đó, giảm phần nào nguy cơ đau tim, đột quỵ, tăng huyết áp…

Thực phẩm chay có nhiều chất xơ nhưng lại có ít chất béo bão hòa nên tránh béo phì, táo bón…đồng thời làm giảm lượng cholesterol xấu trong máu, giúp ổn định lượng đường máu đối với bệnh nhân bị tiểu đường.

Mặt khác, ăn chay còn giúp làm giảm nguy cơ xuất hiện một số bệnh ung thư…, ít mắc phải những căn bệnh mãn tính cũng như ít bị hiện tượng kết tụ sỏi trong thận và túi mật.

Khoa học cũng cho thấy nếu ăn nhiều rau quả như bí đao, dưa chuột, cà rốt, mè, đậu nành…sẽ đẹp tóc và đẹp nước da.

Các chuyên gia về môi trường cho biết: Việc ăn chay tưởng chừng là vấn đề nhỏ bé của cá nhân…nhưng nó lại ảnh hưởng tích cực đến những vấn đề to lớn nóng bỏng mà nhân loại đang phải đối đầu là: “làm giảm thiểu sự gia tăng nhiệt độ ấm nóng toàn cầu và cạn kiệt tài nguyên”

3Hướng dẫn ăn chay đầy đủ và đúng cách đảm bảo dinh dưỡng

Chọn hình thức ăn chay phù hợp với đối tượng

Để đảm bảo ăn chay đầy đủ và đúng cách, trước tiên bạn cần chú ý chọn hình thức ăn chay phù hợp với thể trạng. Các đối tượng cần bổ sung dinh dưỡng như trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ có thai và đang cho con bú… nên áp dụng các kiểu ăn chay linh hoạt (ăn chay kỳ, ăn chay bán phần, ăn chay có trứng và sữa…). Những đối tượng còn lại có thể chọn hình thức ăn chay tùy thuộc vào nhu cầu của bản thân.

Sắp xếp khẩu phần ăn, thời gian hợp lý

Muốn ăn chay đầy đủ và đúng cách thì cần đảm bảo sắp xếp khẩu phần ăn, chế độ dinh dưỡng, thời gian và số lượng bữa ăn trong ngày hợp lí. Các bữa ăn cần được đa dạng từ nhiều loại thực phẩm chay giả mặn, chế biến phù hợp. Ví dụ bữa sáng thì nên ăn các món ăn giàu năng lượng nhưng dễ tiêu. Bữa trưa và bữa tối cần chế biến các món ăn đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng để cải thiện khẩu vị. Chú ý cân bằng các loại thức ăn chứa nhiều đạm thực vật và các loại dưỡng chất khác để bữa ăn được đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng.

Lựa chọn nguyên liệu kỹ càng, cẩn thận

Bên cạnh đó, việc lựa chọn nguyên liệu nấu đồ ăn chay cần được tiến hành một cách kĩ lưỡng và cẩn thận. Cùng với đó, người ăn chay nên chế biến bằng các phương pháp như luộc, hấp, trần,..

Tìm và bổ sung thêm chất dinh dưỡng

Nếu không biết bố trí bữa ăn một cách đa dạng có thể làm cơ thể bạn thiếu hụt dưỡng chất trầm trọng vì mỗi loại thực phẩm chay đều không thể cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cơ thể. Chính vì vậy, bạn cần phải biết kết hợp chúng lại như cháo ăn với đậu xanh, sữa và ngũ cốc,…tránh ăn một món đơn độc.

4Những lưu ý khi nấu món chay

Theo tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trọng Hưng(Phó Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia) chế độ ăn hàng ngày của một người bình thường cần phải đảm bảo 4 nhóm dinh dưỡng:

• Thứ nhất là bột đường có trong gạo, khoai, bắp, lúa mì và các loại ngũ cốc.
• Thứ hai là chất đạm, có nhiều trong các loại đậu.
• Thứ ba là chất béo có từ các loại hạt có dầu như đậu nành, mè, đậu phộng, hạt hướng dương, hạt gấc…
• Thứ tư là vitamin và khoáng chất có trong các loại rau, củ quả và trái cây.

Việc ăn chay không đúng cách, không đủ chất dinh dưỡng dễ gây ra các tính trạng như: nhão cơ, nhiễm trùng, thiếu máu, tiểu đường, gây căng thẳng, mệt mỏi, da xanh, người yếu ớt,... Đặc biệt đối với trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai, cho con bú, bệnh nhân cần dinh dưỡng để phục hồi,…đang là những đối tượng có nhu cầu về dinh dưỡng lớn, ăn uống không đủ chất ảnh hưởng nhiều tới sức khỏe và sự tăng trưởng.

Theo bác sĩ Hưng, người ăn chay hoàn toàn có thể đảm bảo dinh dưỡng nếu biết cách. Vì vậy, nên nạp đủ chất đạm thông qua các nhóm đậu như đậu Hà Lan, đậu đũa, các chế phẩm làm từ đậu nành như tàu hũ, tương hột. Bổ sung canxi từ rau có màu xanh đậm như cải thìa, bông cải xanh, tảo và rong biển. Sắt và kẽm có rất nhiều trong rau xanh như cải thía, bắp cải, cải bó xôi, súp lơ xanh và hạt sấy khô như: hạt điều, hạnh nhân, ngũ cốc nguyên hạt.

Thực đơn gợi ý cho người ăn chay:

• Sáng: Mì bò viên chay, bún xào, bánh mì bơ đậu phộng, bánh bao, bún riêu chay.
• Giữa buổi: Sữa chua, dâu tây trộn sữa, trái cây.
• Trưa: Cơm, đậu hủ xốt cà chua, canh cải xanh và trái cây tráng miệng.
• Chiều: Khoai lang hoặc một ly sữa đậu nành.
• Tối: Cơm, khổ qua hầm, canh cải thảo, hoặc mì, canh bí xanh, nấm kho...

Dù bạn lựa chọn hình ăn chay nào nào, thì ăn chay đầy đủ và đúng cách vẫn là tiêu chí cần được đặt lên hàng đầu.